5 πράγματα που πρέπει να ξέρεις αν έχεις κουτάβι

Το να έχεις κουτάβι είναι ένα έντονο, γεμάτο ενέργεια μείγμα διαρκούς κούρασης, βαθιάς αγάπης και μεγάλων αλλαγών στην ρουτίνα, στις συνήθειες και γενικά στη ζωή σου. Μοιάζει πολύ με το να φροντίζεις ένα μωρό ή ένα νήπιο. Οι περισσότεροι ξεκινούν με μια λίστα για ψώνια από το pet shop και μια λίστα με ό,τι «πρέπει» να μάθει το κουτάβι. Στην πράξη, όμως, η πραγματική εκπαίδευση για ένα κουτάβι, ξεκινάει από το πως θα βιώσει τις πρώτες εμπειρίες στην ζωή του. Με άλλα λόγια, πως θα μάθει να νιώθει μέσα στον κόσμο.

1. Το παράθυρο κοινωνικοποίησης κλείνει πριν τελειώσουν τα εμβόλια

Αν πρέπει να κρατήσεις ένα μόνο πράγμα από αυτό το άρθρο, κράτα αυτό: Η περίοδος κατά την οποία το κουτάβι δέχεται εύκολα νέα ερεθίσματα, το λεγόμενο παράθυρο κοινωνικοποίησης δηλαδή, κλείνει περίπου στις 12 με 14 εβδομάδες. Ό,τι γνωρίσει μέσα σε αυτό το διάστημα με θετικό τρόπο, το καταχωρεί ως «φυσιολογικό» για μια ζωή. Ό,τι δεν γνωρίσει, έχει πολλές πιθανότητες να το φοβηθεί αργότερα. Οι φοβίες που δεν προλήφθηκαν ή ακόμα χειρότερα προκλήθηκαν εδώ είναι από τις πιο δύσκολες να ξεμαθευτούν.

Και κάπου εδώ εμφανίζεται το πρόβλημα! Ο βασικός εμβολιασμός ολοκληρώνεται στις 16 εβδομάδες ή αργότερα. Υπάρχει δηλαδή ένα κενό ανάμεσα στο πότε κλείνει το παράθυρο και στο πότε «επιτρέπεται» επίσημα η ελεύθερη έξοδος. Ο τρόπος που θα το διαχειριστείς επηρεάζει ολόκληρη την ενήλικη ζωή του σκύλου.

Οι φοβίες και οι δυσκολίες στην συμπεριφορά ενός σκύλου, τις περισσότερες φορές προκύπτουν από ελλιπή κοινωνικοποίηση.

Η AVSAB (avsab.org/resources/position-statements) συστήνει η κοινωνικοποίηση να ξεκινάει περίπου μία εβδομάδα μετά την πρώτη δόση, με μέτρα ασφαλείας. Στην πράξη αυτό σημαίνει επισκέψεις σε σπίτια φίλων, παιχνίδι με υγιή και εμβολιασμένα σκυλιά που γνωρίζεις, βόλτες αγκαλιά, γνωριμία με ήχους, επιφάνειες (διαφορετικών υφών και θερμοκρασίας) και ανθρώπους. Προσοχή! Όχι πάρκα σκύλων και σημεία με άγνωστο ιστορικό.

Γιατί όμως έχει τόση σημασία; Γιατί οι φόβοι και οι δυσκολίες συμπεριφοράς που γεννιούνται από ελλιπή κοινωνικοποίηση είναι από τα πιο κοινά και επίμονα προβλήματα στη ζωή ενός σκύλου. Το κουτάβι που δεν βγήκε ποτέ από το σπίτι μέχρι τους τέσσερις μήνες προστατεύτηκε μεν από τον παρβοϊό, αλλά συχνά πληρώνει το τίμημα σε φόβους και συμπεριφορικά προβλήματα που κρατάνε χρόνια. Κάθε εκπαίδευση που θα έρθει αργότερα πατάει πάνω σε αυτό το συναισθηματικό θεμέλιο: ένα κουτάβι που έχει νιώσει ασφάλεια, μαθαίνει τα πάντα πιο εύκολα.

Ποιότητα, όχι ποσότητα. Η κοινωνικοποίηση δεν είναι έκθεση σε όσο το δυνατόν περισσότερα πράγματα. Είναι μικρές ευχάριστες, ελεγχόμενες εμπειρίες, με το κουτάβι να έχει πάντα τη δυνατότητα να απομακρυνθεί. Ένα κουτάβι που παγώνει ενώ δέκα άγνωστοι το χαϊδεύουν δεν κοινωνικοποιείται. Αντίθετα δημιουργείται φοβία ως προς το άγγιγμα ή τους ανθρώπους.

2. Ο ύπνος δεν είναι πολυτέλεια, είναι ανάγκη

Ένα κουτάβι χρειάζεται 18 με 20 ώρες ύπνο το εικοσιτετράωρο.

Αυτό ξαφνιάζει τους περισσότερους νέους κηδεμόνες, γιατί περιμένουν ένα πλάσμα με ατελείωτη ενέργεια. Η αλήθεια είναι ότι το κουτάβι που τρέχει σαν τρελό, δαγκώνει τα παντελόνια, αρπάζει τα πάντα και δεν ακούει τίποτα, τις περισσότερες φορές δεν είναι «άτακτο». Είναι εξαντλημένο. Ακριβώς όπως ένα μωρό που δεν κοιμήθηκε το μεσημέρι.

Η λύση δεν είναι περισσότερη άσκηση. Είναι λιγότερα ερεθίσματα και ένας ήσυχος χώρος όπου το κουτάβι μπορεί να κοιμηθεί χωρίς να το ενοχλεί κανείς. Ένα πάρκο ή ένα κλουβί (crate) που έχει εκπαιδευτεί μέσω θετικής ενίσχυσης βοηθάει πολύ, ιδιαίτερα σε σπίτια με παιδιά που δυσκολεύονται να αφήσουν το κουτάβι ήσυχο.

3. Το μάσημα δεν είναι πρόβλημα προς λύση

Τα κουτάβια εξερευνούν τον κόσμο με το στόμα. Δεν υπάρχει προσσέγγιση κατά την οποία θα σταματήσουν να μασάνε επειδή τους το ζήτησες. Το μόνο που ελέγχεις είναι το τι θα μασήσουν. Το μάσημα και το γλείψιμο είναι φυσικές συμπεριφορές αυτορύθμισης. Ένα γεμιστό παγωμένο παιχνίδι δεν είναι μόνο διασκέδαση, είναι εργαλείο χαλάρωσης, και σύμμαχός σου στην εκπαίδευση της ηρεμίας.

Η οδοντοφυΐα ξεκινάει γύρω στις 12–16 εβδομάδες και ολοκληρώνεται περίπου στους έξι μήνες, με μια δεύτερη έντονη φάση συχνά στους 7–10 μήνες, όταν σταθεροποιούνται τα μόνιμα δόντια. Σε αυτές τις περιόδους τα ούλα πονάνε πραγματικά και η ανάγκη για μάσημα εκτοξεύεται. Τα μαλακά λαστιχένια παιχνίδια για κουτάβια, γεμιστά και παγωμένα, μαλακά βρώσιμα μασητικά με επίβλεψη βοηθούν πολύ.

Απέφυγε κέρατα ελαφιού, σκληρό νάιλον, πλαστικά μπουκάλια και γενικά ό,τι δεν χαράσσεται με το νύχι του αντίχειρα. Τα σπασμένα δόντια από υπερβολικά σκληρά μασητικά είναι από τα πιο συχνά περιστατικά στα κτηνιατρεία. Επίσης όχι σε μαγειρεμένα κόκαλα, και οπωσδήποτε όχι σε παλιά παπούτσια ή κάλτσες. Το κουτάβι δεν ξεχωρίζει το παλιό από το καινούργιο παπούτσι.

4. Η τιμωρία προκαλεί φόβο, όχι μάθηση

Το κλασικό παράδειγμα είναι η τουαλέτα. Το κουτάβι κάνει την ανάγκη του στο χαλί, το μαλώνεις, και την επόμενη φορά πηγαίνει πίσω από τον καναπέ. Νομίζεις ότι «ξέρει ότι έφταιξε», επειδή χαμηλώνει τα αυτιά και αποφεύγει το βλέμμα σου. Αυτή όμως δεν είναι ενοχή. Είναι σήματα κατευνασμού/ηρεμίας. Ένας τρόπος για να σου επικοινωνήσει οτι «είσαι θυμωμένος, δεν θέλω πρόβλημα»...

Το κουτάβι δεν συνδέει το μάλωμα με μια πράξη που έγινε πριν από πέντε λεπτά. Συνδέει το μάλωμα με την παρουσία σου. Το αποτέλεσμα είναι ένας σκύλος που κρύβεται, που διστάζει να δοκιμάσει πράγματα, και που σε εμπιστεύεται λιγότερο.

Το ίδιο ισχύει και για το γρύλισμα. Ένα κουτάβι που γρυλίζει όταν πλησιάζεις το μπολ του σου δίνει πληροφορία και σου ζητάει χώρο. Αν το τιμωρήσεις για το γρύλισμα, δεν εξαφανίζεις την ανησυχία, αντίθετα εξαφανίζεις την προειδοποίηση. Και ο σκύλος που δαγκώνει «χωρίς λόγο» είναι συνήθως ο σκύλος που έμαθε ότι το γρύλισμα δεν επιτρέπεται.

5. Η εφηβεία θα έρθει, και θα είναι έντονη...

Γύρω στους 6 με 12 μήνες συμβαίνει κάτι που αιφνιδιάζει σχεδόν όλους. Ο σκύλος που ερχόταν τρέχοντας στο όνομά του σταματάει να ανταποκρίνεται. Επανεμφανίζονται ατυχήματα τουαλέτας. Εμφανίζονται ξαφνικές φοβίες για αντικείμενα που έβλεπε καθημερινά χωρίς πρόβλημα.

Αυτό δεν είναι πείσμα ούτε αποτυχία της εκπαίδευσης. Είναι νευρολογική αναδιοργάνωση. Είναι μια φυσιολογική αναπτυξιακή φάση που αλλάζει προσωρινά τον εγκέφαλο και τη συμπεριφορά του σκύλου, όπως ακριβώς συμβαίνει και στους έφηβους ανθρώπους.

Μελέτη του 2020 στο Biology Letters (Asher και συν. doi.org/10.1098/rsbl.2020.0097) βρήκε ότι γύρω στους 8 μήνες, στην κορύφωση της εφηβείας, οι σκύλοι ανταποκρίνονταν λιγότερο και, το πιο αποκαλυπτικό, πιο απρόθυμα στον δικό τους άνθρωπο παρά σε έναν άγνωστο. Δεν «ξέχασαν» αυτό που έμαθαν απλά δοκιμάζουν τα όρια με το άτομο που τους δίνει ασφάλεια, όπως ένας έφηβος με τους γονείς του. Το σημαντικό σε αυτή την φάση είναι να μην τιμωρήσεις ή αποτραβηχτείς συναισθηματικά για να μην χειροτερέψεις την κατάσταση.

Το συμπέρασμα

Αν κάτι πρέπει να κρατήσεις από όλα τα παραπάνω είναι ότι οι πρώτες εμπειρίες του κουταβιού, θα καθορίσουν τελικά την συμπεριφορά του στην ενήλικη ζωή του. Οι πρώτοι μήνες δεν αφορούν τόσο το τι θα μάθει να κάνει το κουτάβι, όσο το πώς θα μάθει να νιώθει. Ένα κουτάβι που κοιμάται αρκετά, και γνωρίζει τον κόσμο με τον ρυθμό του, μαθαίνει τα υπόλοιπα πολύ πιο εύκολα από ό,τι φαντάζεσαι. Η πρόληψη, η διαχείριση του περιβάλλοντος (management) και η επιβράβευση της επιθυμητής συμπεριφοράς είναι το κλειδί.